راز خاکساخت گُلهای سفالی (بخش سوم)
گُلهای سفالی با روشهای گوناگون و حرفه ای ساخته می شوند. هنر سفالگری در میان مردم بسیار محبوب بوده و هنرمندان زیادی را به سمت خود کشیده است. در این مطلب به ادامه ساخت گل های سفالی می پردازیم.
روش فتیلهای
به جای اینکه قطعه مجسمه را توپر ساخته و سپس داخل آن را خالی نمایید، میتوانید با استفاده از فتیلههای خمیر که در کوزهگری به کار میرود آن را به صورت تو خالی درآورید. در این روند بهتر است ابتدا طرح آن را با گل ساخته سپس خمیر را به صورت فتیلههای بلند درآورده و با قرار دادن آنها بر روی یکدیگر و ساختن دیوارهای که از مدل پیروی میکند عمل نمایید. مطمئن شوید که تمام فتیلههای خمیری با فشار به هم چسبانده شوند، در غیر این صورت قطعه ترک برمیدارد. پس از آنکه فتیله خمیری در محل خود قرار گرفت. لبه بالایی آن را با ابزار مدلسازی خراش داده و با آب یا دوغاب گل مرطوب نمایید. سپس حلقه دیگری روی آن گذاشته و دو حلقه را با شست به یکدیگر جوش دهید، سری عکسهای شماره ۳۸ صفحه ۲۳۵ این روش را نشان میدهند.
روش لوحهایی (تختالسازی)
روش دیگر توخالی نمودن مجسمه متد لوحهای است. در این عمل گل را با استفاده از وردنه به صورت لایهای به ضخامت نیم اینچ در میآوریم سپس الگویی را از این لایه بریده و به یکدیگر میچسبانیم، مراحل کار در شکل ۸ نشان داده شده است.
وقتی بدین روش کار میکنیم فشردن بندها به هم اهمیت ویژهای دارد. در غیر این صورت مجسمه ضمن پختن از هم باز خواهد شد. روش لوحهای مخصوصاً در ساختن اشیایی نظیر گلدان، شمعدان و مانند آن مفید میباشد. تعدادی از اشیاء ساخته شده با این روش در فصل ۱۱شرح داده شده است. سری عکسهای شماره ۹ صفحه ۵۸ مراحل ساخت حیوانی را با این روش نشان میدهند.
مغزهی کاغذی
روشی دیگر از تو خالی ساختن مجسمه، استفاده از روزنامه خیس به عنوان سلف مطابق شکل ۹ میباشد. اگر تا حال با روزنامه خیس کار نکردهاید با کارایی خوب خود شما را متعجب خواهد کرد و امکان ساختن مدل با روزنامه خیس تقریباً وجود دارد. مغزه کاغذی (سلف کاغذی) را حدوداً یک اینچ کوچکتر از مجسمه مورد نظر بسازید، آن را روی یک پایه چوبی قرار دهید سپس یک لایه خمیر را به ضخامت یک اینچ بر تمام قسمتهای مغزهی کاغذی در حالیکه هنوز مرطوب است بریزید. این لایه خمیر را بعداً میتوان به شکل مجسمه مورد نظر درآورد. زمانی که خمیر به اندازه کافی سخت شد تا روی پای خود بایستد مغزه کاغذی را از پایین خارج کنید. این روش در مدل دادن گربهای در سری عکسهای شماره ۷ صفحه ۵۲ تشریح شده است.
سرهای پرتره را میتوان با ساختن آرمیچری از چوب که مطابق شکل ۱۰ روی پایهای بسته شده است تو خالی نمود. روزنامه خیس شده به دور انتهای چوب مطابق شکل بسته میشود تا درون سر کمی کوچکتر از آن به وجود آید سپس با استفاده از گل، سر را در بالای مغزه چوبی مدل بدهیم، وقتی که سر تکمیل شد آن را از بالای تیرک چوبی پایین کشیده و روزنامه را از سوراخ گردن مجسمه بیرون میآوریم. اگر تمامی روزنامه بیرون آورده نشود مهم نیست تکههای کوچک باقیمانده روزنامه در داخل سر ضمن پختن مجسمه بدون اینکه صدمهای به آن وارد سازد سوزانده میشود.
انواع مختلف این وسیله در شکل ۱۰ نشان داده شده است. یک گلوله از نخ پرک که به دور یک پایه چوبی پیچیده شده باشد نیز میتواند مغزهی اصلی سر یک پرتره را تشکیل دهد. یک سرنخ به پایه تیرک چوبی گره میخورد. وقتی ساختن سر به اتمام رسید و از پایه برداشته شد، نخ را از قسمت باز گردن خارج میکنید.
مجسمهسازی که پرترههای متعددی از گل میسازد روش دیگری به کار میبرد. او یک کیسه پارچهای به اندازه یک کیسه پنج پوندی آرد را از شن پر کرده و برای ساختن مغزهی اصلی به یک پایه چوبی گره میزند. وقتیکه مدل دادن سر کامل شد گره کیسه را باز کرده تا شن خارج شود. سپس کیسه را از داخل سر خارج میکنیم. برای احتیاط قبل از ریختن گل، روی کیسه را با یک ورقه کاغذ روغنی میپوشانید. کاغذ روغنی از چسبیدن گل به کیسه جلوگیری میکند.
کار در حال پیشرفت
در حالیکه با گل کار میکنید بایستی آن را نرم نگهدارید. برای این منظور بهتر است یک جعبه مرطوب داشت، یعنی ظرفی با هوای مرطوب که خمیر را مرطوب نگه دارد. ساختن یک جعبه مرطوب در شکل ۱۸ صفحه ۲۹ نشان داده شده است. اگر جعبه مرطوب ندارید، برای مرطوب نگه داشتن مجسمههای کوچک قرار دادن یک قوطی بزرگ روی آنها روش مناسبی است. پارچهای مرطوب را نیز در پایین قرار دهید تا جلوی رطوبت را بگیرد. اگر مجسمه شما به اندازهای است که نمیتوان آن را با یک قوطی فلزی پوشاند، با پیچیدن در یک پارچه نمناک آن را مرطوب نگه دارید. هدف خیس کردن قطعه نیست، بلکه صرفاً برای جلوگیری از خشک شدن آن است. بنابراین از پارچه نمناک استفاده کنید و برای جلوگیری از خشک شدن آن را با مواد غیرقابل نفوذ مانند پارچه روغنی بپوشانید.
یک پرده کهنه پلاستیکی حمام برای این منظور مناسب است. کیسههای پلاستیکی که برای گذاردن مواد غذایی در فریزر استفاده میشود از شرایط بسیار خوبی برای نگاهداشتن خمیر مجسمهسازی برخوردار میباشند. مواد جدید دیگری نظیر کاغذهای مومی ولی ساخته شده از پلاستیک نیز وجود دارد که میتوان به دور مجسمه پیچید و وقتی که کنارههای آن را به یکدیگر فشار دهید کاملاً به هم متصل میشوند. برای تجربه یک قطعه کوچک از مجسمهی گلی نرم را در چنین مادهای پیچیده و برای چندین ماه روی قفسهای گذاردم. وقتی آن را باز کردم، درست به همان نرمی و کارآیی بود که روز اول پیچیده بودم.
مدلهای ظریف ممکن است با وزن پارچه مرطوب تغییر شكل دهند. بنابراین وقتی که کار نزدیک به اتمام است، دو سیم ضخیم را به یکدیگر گره زده و خم کنید تا حفاظی (پایه مانند) تشکیل دهد. انتهای این دو سیم را میتوان در پایه قطعه محکم کرد. برای قطعات بزرگتر، پایهها را میتوان از چوب ساخت (بعضی از مجسمهسازان معتقدند وزن کرباس خیسی که مستقیماً روی کار آنان قرار میگیرد به هیچوجه موجب آسیب کار نشده بلکه اثر نرمکنندهترین پارچه و بافت ظریف حاصله در واقع نوعی پیشرفت است.
اگر برای چندین روز روی مجسمهای کار میکنید بهتر است هر بار قبل از شروع به کار روی آن آب بپاشيد. برای این منظور میتوان از پیستوله یا از برسی که با آب خیس شده استفاده کرد. با کشیدن کارد روی برس قطرات ریز آب مجسمه را مرطوب مینماید. صبر کنید تا گل تمام آب را به خود جذب کند و سپس شروع به مدل دادن نمایید. در غیر این صورت سطح مجسمه لغزنده و کارکردن با آن مشکل میشود.
برچسب ها: سفال, سفالگری, رازخاک, تصفیه خاک, سرامیک, لعاب, نقاشی زیر لعاب, سرامیک هنری, خاک رس